دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی

به گزارش روابط عمومی دانشگاه، دکتر حمیدرضا خانکه، عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی و مدیر مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا، در این رویداد علمی گفت: ایران در حوزه سلامت، علوم توانبخشی در رتبه‌های برتر جهان قرار دارد، اما در حوزه‌هایی نظیر تحقیقات پزشکی و سرطان، همچنان نیازمند تمرکز و توسعه بیشتر هستیم. حجم عظیمی از نظام سلامت باید پاسخگوی مطالعات و شواهد علمی باشد،  پزشکان و نخبگان، قشر اصلی اعتماد جامعه هستند و اگر روش‌های علمی شفاف و قابل تکرار نباشند، این اعتماد، آسیب خواهد دید و قابل جبران نیست.

 

وی با اشاره به خطاهای پژوهشی و تخلفات علمی در برخی حوزه‌ها، هشدار داد : عدم شفافیت در فرآیندهای علمی می‌تواند منجر به تردید مردم در تصمیمات حوزه سلامت شود.

 

انتشار درست یافته‌های علمی، وظیفه اخلاقی یک محقق است

 

دکتر خانکه تصریح کرد: تصمیمات حاکمیتی باید بر پایه شواهد (Evidence-based) استوار باشند و انتشار درست و اخلاقی یافته‌های علمی، وظیفه اخلاقی هر پژوهشگر است. وی همچنین بر اهمیت کار تیمی و ایجاد شبکه‌های علمی برای رشد دانش و کاهش تخلفات تأکید کرد.

 

عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی کشور گفت: با اجتماعی شدن علم و دسترسی آزاد به علم، می‌توان مردم را در تولید دانش سهیم کرد، در حال حاضر مردم در تولید دانش، سهمی ندارند یا تحقیقات در زمان طلایی و مناسب خودش به دست مصرف کننده نمی‌رسد، در کشورهای توسعه یافته دیواری بین دانشگاه و جامعه نیست، ما نیز باید زبان علم را برای جامعه ساده بیان کنیم و (science slam) برای اولین بار در دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی ،آغازگر این مسیر است.

 

وی افزود: علم باز (open science) جنبش در دسترس قرار دادن تحقیقات علمی، انتشارات، داده‌ها و نرم‌افزارها و ترویج تحقیقات علمی میان تمام سطوح پرسشگران جامعه در سطح ابتدایی یا حرفه‌ای و باز بودن دروازه‌های علم به روی همگان است.

 

دکتر خانکه گفت: open science شامل شیوه‌هایی مانند انتشار پژوهش باز، مبارزه برای دسترسی آزاد و تشویق دانشمندان به عمل بازکردن یادداشت‌های علمی خود و به‌طور کلی آسان‌ترسازی انتشار و ارتباطات دانشی و علمی است.

وی اظهار کرد: در اجتماعی‌شدن علم و دسترسی آزاد به علم، باید به این سوال‌ها که علم و یافته‌های علمی به چه میزان قابل اعتمادند؟، به چه میزان تکرار پذیر با نتایج مشابه است؟، میزان سهم و مشارکت مردم در تولید علم به چه اندازه‌ای است؟، میزان دسترسی آزاد به داده‌ها چقدر است؟، دسترسی به محصولات علمی با منابع ملی به چه میزان است؟، شفافیت در جریان تحقیق به چه میزان است؟، دسترسی رایگان به آموزش تحقیق رایگان چه میزان است؟، میزان نظارت اخلاقی بر نتایج که منجر به افزایش شفافیت و اعتماد و کاربرد می‌شود، به چه میزان است؟، پاسخ داد.

عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی کشور ، چهار فاکتور سیاست، اقتصاد، فلسفه و فرهنگ را از عوامل تاثیرگذار بر open science عنوان کرد و افزود: باید به سمتی برویم که بر مبنای دانش، سیاست‌گذاری کنیم.

دکتر خانکه گفت: هرکس دردنیا حق دارد نتایج ویافته‌های علمی را به زبان بومی و قابل درک بداند، بفهمد و از نتایج یافته‌های علمی بهره مند شوند و باید به واسطه علم، ارتقای کیفیت زندگی جامعه را شاهد باشیم و علم باید بر اساس تقاضای صحیح جامعه باشد و نیازهای صحیح، تقاضا شود.

وی افزود: استقلال رای دانشگاه‌ها و اینکه دانشگاه با منابع عمومی ساخته شود، بدهکار جایی و تابع قوانین محدودکننده نباشد نیز از دیگر مصادیق علم باز است، خیریه‌های متفاوت داریم که کار ارزشمند ساخت مدارس، ساخت مساجد، ساخت درمانگاه و رسیدگی به معلولان را انجام می‌دهند که کار خیلی خوب و مایه مباهات است، اما چند خیریه داریم که دانشگاه و پژوهشکده بسازد یا پول برای تحقیقات مورد نیاز جامعه بدهد، چند خیریه داریم که پولی برای تحقیقات، فناوری و..هزینه می‌کند، آزادی دانشگاه، از مفاهیم بزرگ است .

دکتر خانکه گفت : ارزش دانشمندان تنها به مدارک علمی نیست، بلکه محقق باید در عرصه دانش، عمیق، شناور و پاسخگوی نیازهای واقعی جامعه باشد و شرافت و اخلاق را در پژوهش های علمی لحاظ کند.

توصیه‌های کلیدی برای ارتقای کیفیت پژوهش در ایران

در پایان، دکتر خانکه بر ضرورت راه‌اندازی مرکز ملی رصد و پایش علم، استقرار نظام ثبت پروتکل‌های پژوهشی پیش از مطالعه، استانداردسازی فرآیندهای تحقیق بر اساس معیارهای بین‌المللی، سرمایه‌گذاری در آموزش مستمر پژوهشگران و ایجاد سازوکارهای شفاف برای مدیریت تعارض منافع و ارتقای بازتولیدپذیری علمی تأکید کرد.

در این نشست، دکتر مهرداد فرخی مدیر گروه گروه آموزشی مدیریت سلامت، ایمنی و محیط‌زیست با اشاره به چالش‌های موجود در ارزیابی علمی، بر لزوم توجه به عدالت در دسترسی به منابع پژوهشی و مالی میان دانشگاه‌ها و پژوهشگران تاکید کرد.

 وی خاطرنشان کرد : برای ارزیابی عادلانه دانشمندان، نباید تنها به شاخص‌های کمی بسنده کرد، بلکه باید از شاخص‌های «نسبی» استفاده نمود که ماهیت رشته تخصصی و شرایط دسترسی به منابع را نیز در نظر بگیرند تا از مقایسه ناعادلانه میان رشته‌ها و مراکز مختلف جلوگیری شود.

در پایان این نشست، حاضرین به طرح پرسش و تبادل نظر پرداختند و مقرر شد این سلسله برنامه‌ها در ادامه با رویکردهای تخصصی‌تر دنبال شود.

پایان پیام/